|مؤسسه تخصصی آل یاسین|

emailآخرین رویدادها:  
  • آثـار ماندگـار 6
  • آثـار ماندگـار 5
  • رونمایی از کتاب شهیده ولایت
  • آثـار ماندگــار 4
  • آثـار ماندگــار 3
  • آثـار ماندگــار 2
  • اســوه تاریخ
  • آثـار ماندگـــار 1
adsپیوندها
امام خمینی
امام خامنه ای
random-hadisحدیث تصادفی
سخنی از بهشت
adsاعلانـات

نقش امتحان در تربیت نفس

بازدید : ۱۵۹ بار
دسته بندی : اعتقادات ,

مقدمه

در ابتلا و امتحان است که استعدادهاى انسان شکوفا مى شود و حقیقت آدمى جلوه مى نماید. گوهر وجود آدمى در آزمایشگاه ابتلا و امتحان خود را نشان مى دهد و باطنها در پرتو این آزمونها ظهور مى یابد، در مقالات قبلی به بررسی ابعاد مختلف ابتلا پرداختیم و در آن مقاله، از مباحث ابتلا مقوله هایی مهم «اهداف آزمایش» و  «نقش ابتلا و امتحان در تربیت» را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

اهداف آزمایش

نوع اول: گاهی امتحان و آزمایش برای شناختن است، به این معنی که شخص امتحان کننده وقتی می خواهد مجهولی را تبدیل به معلوم کند، آن را آزمایش می کند. مثلاً مواد غذایی را به آزمایشگاه می برند برای این که ببینند سالم است یا نه. این امتحانی است که هدف امتحان کننده از آن این است که می خواهد حقیقتی را کشف کند. در مورد خداوند نسبت به بندگان چنین امتحانی معنی ندارد.

نوع دوم: گاهی آزمایش برای اتمام حجت است؛ یعنی برای این است که به خود امتحان شونده امری را ثابت کند. یک معلم که در طول سال با دانش آموز کار می کند، خودش می داند که به کدام دانش آموز باید نمره قبولی بدهد و به کدام نمره رد بدهد. به کدام یک باید بیست بدهد، به کدامیک نمره نوزده و به کدام چهارده. ولی مسلم است که اگر امتحان نکرده بخواهد این نمره ها را بدهد، غیر از آن کسی که بیست می گیرد همه اعتراض می کنند. او آن ها را امتحان می کند، تا بر همه روشن شود که نمره هایی که می خواهد بدهد همه درست است. امتحان به این معنی در مورد خدای متعال معنی دارد. ممکن است خدای متعال بنده ای را مورد امتحان قرار بدهد برای این که حجت بر آن بنده تمام شود.

نوع سوم: گاهی امتحان برای تمرین امتحان شونده است؛ یعنی خداوند متعال ـ که البته در مورد غیر خداوند متعال هم صدق می کند ـ انسان را مورد آزمایش قرار می دهد برای این که در طی آن آزمایش استعدادهای درونی او به فعلیت برسد. مثل آدمی که خودش یا دیگری را به آب می اندازد برای این که شنا یاد بگیرد. این نوع امتحان، نوعی عمل و رفتار برای کمال یافتن است. بر اثر تلاش کردن در آب است که انسان شناگر می شود.

خدا، بندگان خود را به کیفر کارهاى زشت آنان، مبتلا سازد به کاهش میوه ى درختان و به ناباریدن باران و بستن گنجینه هاى خیر به روى ایشان، تا توبه خواه توبه کند و معصیت کار دل از معصیت بکند و پند گیرنده پند پذیرد و بازدارنده، راه نافرمانى را بر بندگان بگیرد

امتحان های الهی برای این جهت است که انسان در خلال آن گرفتاری ها، کمال یابد. (مطهری، آشنایی با قرآن، ج7 ص183)

قرآن مجید به این حقیقت تصریح دارد؛ او آنچه را شما در سینه دارید می آزماید تا دل های شما کاملاً خالص گردد و او به همه اسرار درون شما آگاه است. (آل عمران/154)

به تعبیر دیگر در سر دو راهی ها و سختی ها قرار دادن، برای آن است که استعدادهای درونی اش بروز و ظهور کند، یعنی اگر این آزمایش نباشد، او در حد خامی و در حد بالقوه می ماند، این آزمایش است که تکمیل کننده است. نوع سوم آزمایش یعنی آزمایش تکمیل کننده. آزمایش الهی درباره بندگان همان خصلت تکمیل کنندگی را دارد.(مطهری، آشنایی با قرآن، ج 8 ، ص135)

 

نقش ابتلا و امتحان در تربیت

اگر انسان به بینشى درست درباره ى ابتلا و امتحان الهى و عمومیت آن دست یابد، مى تواند از این روش در جهت سازندگى خویش و اتصاف به کمالات بخوبى بهره ببرد و نیز مى توان این روش را با توجه به اصول تربیت در برنامه ى تربیتى به کار گرفت.

تربیت دینی کودک

در ابتلا و امتحان است که استعدادهاى انسان شکوفا مى شود و حقیقت آدمى جلوه مى نماید. ملاى رومى در این باره مثالى مى زند، مى گوید: ابتلائات و امتحانات مانند افعال و مشتقاتند که حقیقت مصدر را در جلوه هاى گوناگون نشان مى دهند. تماس و رویارویى و برخورد آدمى با ابتلائات و امتحانات در نظام هستى، نهانیهاى انسان را که مانند مصدر ساکن و بى حرکت است، به جنب و جوش درمى آورد و از صورتهاى استعدادى به صورتهاى فعلى جلوه مى دهد و این گونه است که امتیازها مشخص مى شود و هر کس به جایگاه شایسته ى خودش دست مى یابد.

گوهر وجود آدمى در آزمایشگاه ابتلا و امتحان خود را نشان مى دهد و باطنها در پرتو این آزمونها ظهور مى یابد، به بیان امیرمومنان على "علیه السلام": فى تقلب الاحوال علم جواهر الرجال. [ نهج البلاغه، حکمت 217. ] گوهر انسانها در آزمایشگاه دگرگونى احوال معلوم مى شود.

عند الامتحان یکرم الرجل او یهان. [ شرح غررالحکم، ج 4، ص 321. ] هنگام آزمایش است که انسان خود را گرامى یا خوار مى دارد.

انسان تا از ناخالصى ها پاک نشود، صفات و کمالات الهى در او جلوه نمى کند و آنچه آدمى را از پلیدیها پاک مى سازد، ابتلا و امتحان است، چنانکه امیرمومنان فرمودند:

ولکن الله یختبر عباده بانواع الشدائد و یتعبدهم بانواع المجاهد و یبتلیهم بضروب المکاره، اخراجا للتکبر من قلوبهم و اسکانا للتذلل فى نفوسهم و لیجعل ذلک ابوابا فتحا الى فضله و اسبابا ذللا لعفوه.[نهج البلاغه، خطبه 192]

لیکن خدا بندگانش را به گونه گون سختیها مى آزماید و با مجاهدتها به بندگى شان وادار مى نماید و به ناخوشایندها آزمایششان مى کند تا خودپسندى را از دلهایشان بزداید و خوارى و فروتنى را در جانهایشان جایگزین فرماید و آن را درهایى سازد گشاده به بخشش او و وسیلتهایى آماده براى آمرزش او.

در سر دو راهی ها و سختی ها قرار دادن، برای آن است که استعدادهای درونی اش بروز و ظهور کند، یعنی اگر این آزمایش نباشد، او در حد خامی و در حد بالقوه می ماند، این آزمایش است که تکمیل کننده است

ان الله یبتلى عباده عند الاعمال السیئه بنقص الثمرات و حبس البرکات و اغلاق خزائن الخیرات، لیتوب تائب و یقلع مقلع و یتذکر متذکر و یزدجر مزدجر. [ همان، خطبه ى 143. ]

خدا، بندگان خود را به کیفر کارهاى زشت آنان، مبتلا سازد به کاهش میوه ى درختان و به ناباریدن باران و بستن گنجینه هاى خیر به روى ایشان، تا توبه خواه توبه کند و معصیت کار دل از معصیت بکند و پند گیرنده پند پذیرد و بازدارنده، راه نافرمانى را بر بندگان بگیرد.

اینها همه صورتى از ابتلا و امتحان است در جهت تربیت انسان و اصلاح مردمان.

هو الذى اشتدت نقمته على اعدائه فى سعه رحمته و اتسعت رحمته لاولیائه فى شده نقمته. [همان، خطبه 90]

اوست خدایى که کیفر او بر دشمنانش سخت است، در عین رحمت- او بر ایشان- و رحمت او فراگیر دوستان است، در حال سختگیرى او- بر آنان.

ابتلا و امتحان راهى است نیکو براى پالایش و پیرایش و نیز شکوفایى و بالندگى.

یمتحن المومن بالبلاء کما یمتحن بالنار الخلاص. [شرح غررالحکم، ج 6، ص 476]

مومن به بلا آزمایش مى شود چنانکه طلا و نقره در بوته گداخته و خالص مى شوند.

ــــــــــــــــــــــــ

مباحث اهداف آزمایش و  نقش ابتلا و امتحان در تربیت را در این نوشتار بررسی کردیم در نوشته های بعدی مقوله های دیگری از موضوع ابتلا را مورد بحث و بررسی قرار خواهیم داد.

                                                                                                                                          


منابع:

سایت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی

ماه مهر پرور: تربیت در نهج البلاغه ـ مصطفی دلشاد تهرانی

  • موافقین ۰ مخالفین ۰
  • تاریخ نشر: دوشنبه / ۲۸ اسفند ۱۳۹۶

نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی

پشتیبانی